تفاوت ریسک و عدم اطمینان

معنی لغوی ریسک(Risk): اقدام به کاری که نتیجه آن معلوم نبوده و احتمال ضرر وجود داشته باشد.

معنی لغوی عدم اطمینان(Incertitude):شک و تردید

فرض کنیم 2 جعبه پیش روی ما قرار دارد. جعبه اول شامل 100 توپ شامل 50 توپ قرمز و 50 توپ سیاه است. جعبه دوم هم شامل 100 توپ است، اما نمیدانیم چندتا از آن ها قرمز یا سیاه است. اگر دست خود را دریکی از جعبهها ببریم و بیآنکه به توپها نگاه کنیم یک توپ قرمز بیرون بیاوریم 100 دلار خواهیم برد. حالا کدام جعبه را انتخاب خواهیم کرد؟ اولی یا دومی؟ گزینه اغلب افراد جعبه اول است.
اجازه بدهید دوباره بازی کنیم و دقیقاً همان 2 جعبه را داشته باشیم. این بار اگر یک توپ سیاه بیرون بیاوریم 100 دلار خواهیم برد. حالا سراغ کدام جعبه خواهیم رفت؟ احتمال اینکه مجدد جعبه اول را انتخاب کنیم زیاد خواهد بود، اما این غیرمنطقی است. در دور اول اینطور فرض کردیم که جعبه دوم تعداد توپ قرمز کمتر و طبیعتاً تعداد توپ سیاه بیشتری دارد. بنابراین عقلایی این است که در دور دوم بازی جعبه دوم گزینه انتخاب باشد.

این نتیجه بهعنوان پارادوکس السبرگEllsberg Paradox)) شناخته میشود که به نام دانیل السبرگ روانشناس سابق هاروارد نامیده شده است. پارادوکس السبرگ این موضوع را اثبات میکند که ما احتمالات مشخص (جعبه اول) را بر احتمالات نامشخص (جعبه دوم) ترجیح میدهیم.

با این مقدمه وارد بحث ریسک و عدم اطمینان (یا ابهام) و تفاوت این دو میشویم.

ریسک یعنی آنکه احتمالات معلوم هستند. عدم اطمینان یعنی اینکه احتمالات ناشناختهاند. 1- بر مبنای ریسک، ما میتوانیم تصمیم بگیریم که وارد یک بازی شانسی بشویم یا نه. در مقابل، در قلمرو عدم اطمینان تصمیمگیری بسیار دشوارتر است. 2- ما میتوانیم در مورد ریسک حساب وکتاب کنیم، اما در مورد عدم اطمینان این موضوع صدق نمیکند. عمر 300 ساله دانش ریسک با عنوان «احتمالات» شناختهشده است. دانشمندان زیادی به ان موضوع پرداخته اند، اما حتی یک کتاب هم در مورد موضوع «عدم اطمینان» نخواهیدم یافت.

از کلمه ریسک برحسب موارد استفادهاش در زمینه های مختلف تعابیر متفاوتی بهعملآمده است و مؤلفین تعاریف متعددی را از آن به دست دادهاند. در بدو امر چنین به نظر میرسد که لغت ریسک مفهوم روشنی به ذهن متبادر میکند. زمانیکهگفتهمیشودکهدریکعملویاوضعیتخاصریسکوجوددارد،شنوندهدرمییابدکهعدماطمینانیدررابطهبانتایجحاصلازآنعملوجودداشتهواینامکانمیرودکهحداقلیکیازنتایجمحتملنامطلوبباشد. بهعبارتدیگر گوینده با استعمال این لغت بهطور ضمنی اشاره بر نامعلوم بودن و غیرقابلپیشبینی بودن نتایج آتی دارد. به همین علت زمانی که از توانایی بیشتری در پیشبینی آینده برخوردار هستیم، با ریسک کمتری مواجه میباشیم و یا بالعکس، با کاسته شدن از توانایی ما در پیشبینی آینده، ریسک برای ما بیشتر میشود.

پارهایازمؤلفینریسکوعدماطمینانرامترادفبایکدیگردانسته و نهایتاً ریسک را عدم اطمینان ذهنی دانستهاند که نسبت به وقوع حوادث وجود دارد. چنین عدم اطمینانی ناشی از ذهنیت فرد بوده و مشخصه آن تردید و یا نا آگاهی نسبت به نتایج حاصل است.تعریف ریسک از طریق عدم اطمینان ذهنی میتواند منجر به آن شود که ریسک را تابعی از تمایلات روانی و ذهنی فرد قرارگرفته در معرض ریسک بدانیم. چنیننتیجهگیریاشتباهاست.رابطهنزدیکیمابینریسکوعدماطمینانوجوددارد ولیکن این رابطه یکجانبه است. ریسک امریعینیوحالتیازواقعیتدنیایخارجازذهن ماست درحالیکه عدم اطمینان امریذهنی است. بهعبارتیدیگر ریسک ترکیبی از شرایط مخاطرهآمیز است و توسط احتمالات سنجیده میشود. عدم اطمینان توسط میزان اعتقاد و باورهای ما اندازهگیری میگردد. اطلاعیافتنازوجودریسکاستکهموجبعدماطمینانمیشودونهبالعکس. اطلاعیاعدماطلاعماازوجودریسکتأثیریبرماهیتوجودیآننخواهدداشت. به همین علت افراد مختلف، به علت ذهنیتهای متفاوتی که دارند، زمانی که در مقابل موقعیت واحدی قرار میگیرند به علت بروز عدم اطمینانهای مختلف در هر یک از آنها، عکسالعملهای متفاوتی نشان میدهند.

منبع: روزنامه دنیای اقتصاد شماره 3254